Van proberen naar voorspellen: Tuatara maakt medicatie preciezer
Elke dag krijgen patiënten medicijnen voorgeschreven zonder dat duidelijk is of de behandeling goed bij hen past. Niet omdat de kennis ontbreekt, maar omdat de diagnostiek op het beslismoment nog niet beschikbaar is. Een behandeling start daardoor nog te vaak op basis van de best mogelijke inschatting. Intussen tikt de tijd door. Met ineffectieve doseringen, onnodige bijwerkingen, extra consulten en oplopende kosten als gevolg. Precies in dat kwetsbare moment wil Tuatara Diagnostics het verschil maken.
Het Helmondse MedTech-bedrijf ontwikkelt snelle moleculaire diagnostiek voor uiteenlopende maatschappelijke vraagstukken. Een belangrijke toepassing ligt in de zorg, waar winst te behalen valt in het beter afstemmen van medicatie op de individuele patiënt. Tuatara wil dat inzicht beschikbaar maken op het moment dat een arts of apotheker beslist. Niet pas achteraf, als een behandeling al weken loopt, maar vooraf. “Op basis van DNA kun je in veel gevallen al bepalen hoe iemand reageert op medicatie,” legt oprichter Gijs Dingemans uit. “Alleen laat de uitslag met de huidige methoden weken op zich wachten. Die tijd heeft een patiënt vaak niet.”
Dat maakt dit een verhaal over een probleem dat zich elke dag in de zorg afspeelt. Over patiënten die met antidepressiva starten en pas na meerdere pogingen ontdekken welke dosering werkt. Over mensen die bloedverdunners krijgen, terwijl later blijkt dat hun lichaam die anders afbreekt dan verwacht. En over kostbare behandelingen die weken doorgaan voordat duidelijk wordt dat het middel voor deze patiënt nauwelijks effect heeft. “Er wordt weinig getest, omdat het te lang duurt,” merkt hij op. “Eigenlijk zeggen we: we zien wel hoe de patiënt reageert.”
Eén medicijn, verschillende uitkomsten
Genetische verschillen hebben invloed op de werking van medicatie. “Je krijgt medicijnen vaak op basis van je lichaamsgewicht. Iedereen krijgt eigenlijk een standaarddosering, terwijl het bij de een werkt en bij de ander niet,” zegt Dingemans. “Dat verschil zit vaak in iets wat je niet ziet: DNA.”
Dat leidt tot herkenbare situaties. Mensen die starten met antidepressiva moeten soms meerdere keren terug naar de huisarts voordat duidelijk wordt waarom een middel niet goed aanslaat, of juist te veel bijwerkingen geeft. Pas later blijkt dan dat hun DNA-profiel afwijkt. Juist bij antidepressiva kan dat grote gevolgen hebben, omdat tijdverlies in een psychisch kwetsbare periode zwaar kan wegen.
“Ook bij patiënten die na een herseninfarct snel moeten starten met medicatie, kan het cruciaal zijn om direct te weten of een middel goed wordt verwerkt,” benadrukt hij. “Juist in die eerste vierentwintig uur wil je geen kostbare tijd verliezen.”
Een test die het beslismoment naar voren haalt
Daar zit de kern van Tuatara’s technologie: diagnostiek naar voren halen in het zorgproces. In plaats van een langdurig laboratoriumtraject op afstand, werkt het bedrijf aan een compacte test die dichtbij en in de praktijk kan worden gebruikt, bijvoorbeeld in de apotheek of bij de huisarts.
De werkwijze is bewust zo simpel mogelijk gehouden. De test begint met een swab van de binnenkant van de wang. Het afgenomen materiaal wordt in een buisje geplaatst en vervolgens in een cartridge geschoven, die in een compact apparaat wordt geanalyseerd. Het DNA wordt razendsnel vermeerderd, waarna gericht wordt gekeken naar specifieke mutaties. Die mutaties bepalen of iemand medicatie sneller of juist langzamer afbreekt.
Waar traditionele laboratoriumtesten vaak via gespecialiseerde centra lopen en weken op zich laten wachten, maakt deze aanpak het mogelijk om snel een resultaat te krijgen dat direct gebruikt kan worden in de behandeling. “Binnen een kwartier weet de apotheker of de patiënt een afwijkend profiel heeft,” legt hij uit.
De test richt zich op medicijnen waarvan bekend is dat genetische variaties invloed hebben op werking of dosering. Dat speelt onder meer bij antidepressiva, hart- en vaatziekten, neurologische aandoeningen en bepaalde infectieziekten. “Van zo’n vijftig medicijnen weten we inmiddels dat een afwijkend profiel invloed heeft op de werking,” legt Dingemans uit. “Alleen zijn daar nu nog geen snelle testen voor. Onze test is eenvoudig toepasbaar. Daarmee verschuift diagnostiek van controle achteraf naar onderbouwing vooraf. Daardoor wordt sneller duidelijk welke medicatie of dosering de grootste kans van slagen heeft.”
Winst voor patiënt, zorgverlener en systeem
Die verschuiving heeft gevolgen die verder reiken dan de test zelf. Minder trial-and-error betekent minder onzekerheid en minder bijwerkingen. “Sommige behandelingen kosten tweehonderd euro per dag,” zegt Dingemans. “Als je na zes weken ontdekt dat het niet werkt, dan heb je tijd en geld verspild.”
Daarmee raakt deze innovatie aan een bredere vraag: hoe hou je de zorg toegankelijk en betaalbaar, terwijl de druk op systemen wereldwijd toeneemt? Technologie die eerdere en nauwkeurigere beslissingen mogelijk maakt, speelt daarin een steeds grotere rol.
Geboren uit de praktijk
De drijfveer achter Tuatara ontstond in de dagelijkse praktijk. Dingemans werkte jarenlang in de diagnostiekwereld en zag hoe goede ideeën bleven hangen tussen laboratorium en toepassing. “Ik liep voortdurend tegen dingen aan waarvan ik dacht: dit kan toch beter?” In 2022 besloot hij zelf te gaan bouwen aan een oplossing en richtte Tuatara Diagnostics op met een klein team van wetenschappers.
De focus ligt daarbij op innovatie, ontwikkeling en validatie. Voor opschaling zoekt het bedrijf partners die markttoegang en distributie kunnen versnellen. Die wendbaarheid past bij een regio waar samenwerking vaak de snelste route naar impact is.
De volgende stap: van ontwikkeling naar praktijk
Juist nu zoekt Tuatara actief contact met zorgverleners die kunnen helpen om de test goed te laten landen in de dagelijkse zorg. De technologie bevindt zich namelijk op het punt waarop ontwikkeling overgaat in toepassing: het eerste prototype wordt getest door een Nederlandse partner met de verwachting dat de toepassing binnen anderhalf tot twee jaar breder beschikbaar komt. “De input van partijen die straks met onze test werken is essentieel,” legt Dingemans uit. “Denk bijvoorbeeld aanapothekers, huisartsen, neurologen of cardiologen.”
Dat gaat om praktische vragen. Waar in het zorgpad maakt zo’n test echt verschil? Hoe moet een uitslag worden gepresenteerd zodat een arts of apotheker er direct op kan handelen? En wat is nodig om de test goed in bestaande werkprocessen in te passen? Daarnaast ziet Dingemans een belangrijke rol voor patiënten- en belangenorganisaties. Zij brengen het perspectief van de patiënt in en kunnen helpen om de urgentie zichtbaar te maken vanuit de praktijk.
Waarom dit juist in Brainport kan versnellen
Die manier van werken sluit naadloos aan op de kracht van de Brainportregio. Voor Tuatara is Brainport niet alleen een vestigingsplaats, maar een ecosysteem waarin onderzoek, ondernemerschap en toepassing dicht op elkaar zitten.
Het bedrijf werkt onder meer samen met Fontys op onderdelen van DNA-extractie en testontwikkeling. Ook met Sure Laboratories ontstaan verbindingen die ontwikkeling versnellen. “Dat we laagdrempelig konden huren bij Sure Laboratories en gebruik konden maken van hun laboratoriumfaciliteiten, gaf ons een vliegende start,” vertelt Dingemans. “Inmiddels is er een wisselwerking ontstaan en gebruiken we de labs van Sure voor het kweken van bacteriën en virussen voor onze controles, en zij gebruiken onze apparaten voor DNA-onderzoek. Ook zoeken we samen naar nieuwe ontwikkelingen.”
Juist dat soort praktische samenwerking maakt snelheid mogelijk. Niet alleen in technologische ontwikkeling, maar ook in het slimmer benutten van faciliteiten, kennis en netwerk. Daarnaast spelen Brainport Development en BOM een rol in netwerkvorming, subsidieaanvragen en internationale oriëntatie door de organisatie vanvakbijeenkomsten of medische missies. Voor de ontwikkeling van de test voor gepersonaliseerde medicatie ontving Tuatara onder andere ook steun vanuit InterregCrossRoads2, wat helpt om de test verder te ontwikkelen, valideren en sneller richting toepassing in de praktijk te brengen. Zoals Dingemans verduidelijkt: “Innovaties blijven hier niet hangen in een proof-of-concept, maar worden via korte lijnen sneller richting praktijk gebracht.”
Van Helmond naar Europa
Om het volle potentieel van de technologie te benutten is een internationaal perspectief essentieel. “Nederland is een klein land,” zegt Dingemans. “Als je kijkt naar bepaalde aandoeningen, dan komt iets hier misschien een paar honderd keer per jaar voor. Maar op Europees niveau zijn de aantallen vele malen groter.”
Europa is daarmee een logische volgende stap, maar ook een complexe. Elk land kent eigen regelgeving, vergoedingssystemen en adoptieroutes. Daarom zoekt Tuatarapartners met bestaande netwerken die kunnen helpen om de technologie in verschillende markten te introduceren.
Een klein moment met grote gevolgen
Dingemans schetst zijn ambitie heel concreet in een situatie die zich binnenkort al kan voordoen: een patiënt loopt de apotheek binnen, krijgt een snelle test en tijdens datzelfde bezoek wordt duidelijk welke medicatie of dosering de grootste kans van slagen heeft. “Ik zou het heel mooi vinden als onze test straks standaard bij de apotheek wordt gebruikt,” zegt hij. “Dat mensen gepersonaliseerde medicatie krijgen. Sneller, effectiever en met minder bijwerkingen.”
Als dat lukt, verandert er meer dan alleen het voorschrijven van medicatie. Dan verschuift de zorg stap voor stap van behandelen op aannames naar behandelen op directe, patiëntspecifieke data. En precies daarin zit de grotere belofte van Tuatara Diagnostics: voor patiënten, zorgprofessionals, verzekeraars én voor een regio die laat zien hoe hightech innovatie maatschappelijke impact kan hebben. Niet wachten op effect, maar weten wat werkt op het moment dat het ertoe doet.