Internationalisering in de Brainportregio: impact op het onderwijs
In de Brainportregio is de afgelopen jaren hard gewerkt aan onderwijs voor een groeiende groep internationale leerlingen. Door samen op te trekken: scholen, kinderopvanglocaties, gemeentes, zorgpartners en bedrijfsleven rond de tafel, met veel kopjes koffie. Onderwijsprofessionals Anne Marie van Lanen, Rutger van Deursen en Claire Arts staan er middenin. Als je met hen spreekt vallen hun enthousiasme en betrokkenheid op. Claire: ‘Dit is geen franje, dit zijn onze leerlingen.’
Rutger van Deursen is directeur van het Regionaal Samenwerkingsverband Passend Voortgezet Onderwijs Eindhoven en Kempenland, met veertig scholen onder zijn hoede. Hij ziet de internationalisering in de regio jaar na jaar groeien. ‘Er is geen school die hier nu niet meer mee te maken heeft, er zijn kleuterklassen waar meer dan de helft van de kinderen een internationale achtergrond heeft.’
Het begrip ‘international’ is breed: van vluchtelingen en kinderen van arbeidsmigranten tot de kroost van hoogopgeleide kenniswerkers. Wat het extra complex maakt, is dat het niet om een constante stroom gaat. Met name de instroom van vluchtelingenkinderen is moeilijk te voorspellen. ‘De ene maand zit een klas vol, de andere maand niet, terwijl personeel en kosten wel doorlopen. Dat vraagt flexibiliteit van scholen, en vooral: samenwerking.’
Meer doen dan gevraagd
Internationalisering valt strikt genomen niet binnen de wettelijke taak van het samenwerkingsverband. Toch pakt Rutger het op. ‘Je kunt zeggen: hou het maar bij die smalle taak. Maar dit is wat we in de Brainportregio als realiteit zien en daar willen we op inspringen.’
Anne Marie van Lanen is (interim) directeur onderwijs en teamleider van de Wereldklas aan het Pius-X College in Bladel. Ze weet als geen ander hoe het was voordat scholen de deuren openden voor nieuwkomers. ‘Nieuwkomersscholen, de scholen voor internationale schakelklassen, hadden lange tijd een slecht imago in het voortgezet onderwijs. Scholen wilden de leerlingen niet, of wisten niet wat ze ermee konden. Dat gold ook voor de overgang van het basisonderwijs naar het voortgezet onderwijs: een kwetsbaar moment waar de regio inmiddels flink in heeft geïnvesteerd om de aansluiting beter te maken.’
Waar zijn jouw leerlingen?
De kanteling kwam met een telefoontje. Een directeur belde Anne Marie op in mei 2025. Niet om te klagen, maar om te vragen: ‘Waar zijn jouw leerlingen? Ik wil ze zo graag hebben.’ Scholen die nieuwkomers omarmden, zagen dat het hun school aantrekkelijker maakte. Sommige hebben inmiddels een wachtlijst.
Die doorstroom vraagt wel iets. Na twee jaar schakelklas begint de taalverwerving eigenlijk net. Een kind heeft gemiddeld acht jaar nodig om het Nederlands echt te beheersen. Daarom maken de vier nieuwkomersscholen in de Brainport concrete afspraken met het bredere scholenveld. ‘Als de nieuwkomersschool zegt: dit kind heeft havo-potentieel, dan wordt dat gerespecteerd door alle andere scholen.’
Claire Arts is rector van het Eckartcollege, Van Maerlantlyceum en Nuenens College en voorzitter van de Vereniging Brainportscholen. Zij zag dat scholen professionalisering nodig hadden, maar dat de aanpak dreigde te verzanden in aanbod van grote instituten ver weg. ‘Toen ASML met het initiatief kwam om de professionalisering van onderwijsprofessionals op het gebied van meertaligheid te ondersteunen, dachten wij: dat kunnen we zelf inrichten.’
Regisseur meertaligheid
Dat werd de Inclusive Teaching Academy, de ITA. Geen nieuwe kennisinstelling met eigen belangen, maar een loket dat bundelt wat er al is in de regio. Op inmiddels bijna vijftig VO-scholen is een regisseur meertaligheid opgeleid: een eigen docent die een rol pakt op het snijvlak van taal en cultuur in de school.
De professionalisering vindt bewust dichtbij plaats: een collega die op school langskomt, op maat en naar behoefte. Geen reisdag naar een conferentiecentrum of een extern kennisinstituut, maar Brainportscholen die elkaar helpen. ‘Dat werkt uitstekend’, zegt Claire. ‘Het past bij onze regio, waar elkaar helpen en samen ontwikkelen in het DNA zit.’
Wat daarbij opvalt: beter lesgeven aan internationale leerlingen betekent automatisch beter lesgeven aan álle leerlingen. Claire: ‘Als je dat goed doet met elkaar, is de hele regio erbij gebaat. Alle kinderen die hier wonen profiteren van onderwijs waar taal en burgerschap centraal staan.’
Samen optrekken, ook als het schuurt
Wat al deze initiatieven bij elkaar houdt, is een netwerk van mensen die elkaar kennen en vertrouwen. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar het was het niet. Claire: ‘Het kostte veel kopjes koffie. Besturen overtuigen, expertisecentra meekrijgen, bedrijfsleven en onderwijs op één lijn brengen. Iedereen had zo zijn eigen perspectief en belang.’
Wat hielp is dat de Brainportregio van oudsher werkt als triple helix: bedrijfsleven, overheid en onderwijs trekken hier samen op. ASML speelt daarin een belangrijke rol als partner. Rutger: ‘Met ASML gaat dat buitengewoon prettig. Ook vanuit het belang van de samenleving, niet alleen vanuit hun eigen perspectief.’ Tegelijk is de balans duidelijk: het bedrijfsleven denkt in aantallen en tijdlijnen, het onderwijs bepaalt de inhoud. Die grens bewaken Anne Marie en Claire bewust. ‘Dat is de enige manier waarop het werkt.’
Klaar voor de toekomst
De basis is er. Maar alle drie kijken ze ook vooruit, en dan is er nog werk te doen. Rutger ziet scholen in de kern van de stad die nu al vol zitten. ‘Een school bouw je niet van vandaag op morgen. Een leerkracht heb je ook niet de volgende dag.’ Wie goed wil organiseren voor de toekomst, moet daar nu al over nadenken.
Lees via onderstaande link de rapportage van het Regio Deal project ‘Internationalisering van het onderwijs in de Brainportregio’
Regio Deal project ‘Internationalisering van het onderwijs in de Brainportregio’