‘Het gesprek is mijn belangrijkste gereedschap’
Voetbaltechnisch inzicht of tactisch vernuft: het helpt allemaal. Maar waar PSV-trainer Peter Bosz naar eigen zeggen écht heel veel aan heeft gehad, zijn de gesprekken met de sportpsycholoog. Die leerde hem mensen beter te begrijpen, los te laten waar hij geen invloed op heeft en het gesprek aan te gaan. In een kleedkamer vol verschillende karakters, nationaliteiten en culturele achtergronden helpt dat hem iedere dag. PSV is wat dat betreft Brainport in het klein. ‘Wij hebben elkaar nodig om te presteren, met alle diversiteit die er is.’
Bosz groeide op in Apeldoorn Zuid, in een buurt waar de verwachtingen bescheiden waren. ‘Bij ons uit de buurt ging bijna niemand naar de havo’, zegt hij. ‘Dat was gewoon zo.’ Hij rolde door zonder huiswerk te maken, terwijl hij achteraf denkt dat er misschien wel meer in had gezeten. Bosz was naar eigen zeggen een leerling, die niet snel een vraag durfde te stellen. ‘Ik was een anonieme leerling. Onzeker ook, denk ik.’
Iedere dag werkt hij met jongeren en waar leeftijdsgenoten soms mopperen over die doelgroep, ziet hij het heel anders. Ook in 2026 coachte hij een jeugdig PSV naar het kampioenschap. ‘Ik hoor al jaren om me heen negatieve verhalen over ‘de jeugd van tegenwoordig’. Maar toen ik zelf zeventien was, zeiden de oudere spelers bij Vitesse precies hetzelfde over mijn generatie.’
Kwetsbaar opstellen
Wat hij ziet veranderen in de jeugd, waardeert hij juist. ‘Vroeger moest je heel stoer zijn. Tegenwoordig durven jongeren zich kwetsbaar op te stellen, en dat vind ik echt iets positiefs.’ Kwetsbaarheid betekent voor hem niet alleen hulp durven vragen. ‘Ik vind het ook fijn als iemand zegt: ik ben het niet met u eens. Want dan heb je weer een opening voor een gesprek. En dat gesprek, dat is mijn belangrijkste gereedschap.’
Naar eigen zeggen houdt het contact met die jongere generatie hem jong. ‘Ik had toen ik halverwege de veertig was een reünie van school en dacht dat ik per ongeluk een bingoavond was binnengelopen. Toch waren het écht mijn oud-klasgenoten.’ Hij lacht. ‘Ik werk de hele dag met jonge mensen, zie hoe ze naar de wereld kijken. Dat houdt je jong. Die reünie maakte me in één klap duidelijk hoe groot dat verschil is.’
Divers team
Bosz werkt met een team dat qua diversiteit de Brainportregio weerspiegelt. Een mooie mix van verschillende nationaliteiten, culturen en geloofsovertuigingen. Dat kan ook uitdagend zijn, zeker nu spanningen in de wereld steeds dichterbij komen. ‘Spelers nemen hun achtergrond, ervaringen en overtuigingen mee. Dan kun je dat niet negeren.’
Wat hij wél kan, is de toon bepalen. ‘Het enige wat ik belangrijk vind, is dat je naar elkaar luistert en respect hebt voor elkaars standpunt. Je hoeft het niet met elkaar eens te zijn.’
Taal is daarin een bewuste keuze. Waar hij aanvankelijk in het Engels communiceerde met de spelers, schakelde hij al snel over op het Nederlands. ‘Ik kon in het Engels soms net niet de juiste woorden vinden, terwijl het soms echt in de details zit als je je goed wilt uitdrukken.’ Elke ochtend komt de groep samen in een zaal met bioscoopopstelling. Spelers zitten naast elkaar, vertalen voor elkaar en denken met elkaar mee. ‘Zo ontstaat meteen al contact en samenwerking.’
Ook buiten de grote groepsmomenten laat hij diversiteit zijn werk doen. Dat Franstalige spelers bij het eten bij elkaar gaan zitten, of jongeren een eigen groepje vormen, vindt hij prima. ‘Zolang je niet achter elkaars rug om praat, maar juist met elkaar. Dat bijt elkaar niet.’
Russische spelers verbinden
Dat hij weet hoe het voelt om de buitenstaander te zijn, helpt daarbij. Toen hij zelf als jonge speler in Frankrijk aankwam met een baby van acht maanden, was hij degene die de taal niet sprak en de cultuur niet kende. ‘In het begin denk je: waar ben ik aan begonnen?’ Later, bij Feyenoord, herkende hij iets daarvan in een Russische speler die stilletjes in de hoek zat. ‘Die sprak met niemand. Ik dacht: ik moet hier iets mee.’ Hij nodigde hem thuis uit voor een etentje, haalde via een bevriende journalist nog een aantal andere Russische spelers erbij zodat ze wat aan elkaar zouden hebben. ‘En toen bleek hij gewoon Engels te spreken.’ Hij lacht. ‘In een kleedkamer kun je al snel denken: die doet niet eens moeite. Maar als je het gesprek aangaat, blijkt er veel meer achter te zitten.’
Diversiteit stopt niet bij nationaliteit of cultuur. Ook neurodiversiteit hoort daarbij. In zijn kleedkamer zitten spelers die prikkels anders verwerken, verandering lastig vinden of op een andere manier leren. ‘Of dat er ook was toen ik jong was? Vroeger heette dat gewoon een druk kind. Nu weten we veel meer van neurodiversiteit.’ Zijn sportpsycholoog helpt hem om met die diversiteit om te gaan. ‘Er is niet één aanpak die werkt, ik pas mijn benadering aan op de persoon.’
Loslaten
Al bijna 25 jaar werkt Bosz samen met dezelfde sportpsycholoog, iemand die weet hoe in te spelen op verschillende ‘typen’ mensen. De grootste les die hij van hem leerde, heeft weinig met voetbal te maken. ‘Toen ik begon wilde ik overal grip op hebben. Hij heeft mij geleerd: concentreer je op wat je wél kunt beïnvloeden.’ Of het morgen regent, of een speler zijn privécoach naast de officiële staf houdt, of er een conflict oplaait aan de andere kant van de wereld: op dat alles heeft de trainer geen grip. En daarom richt hij zich daar niet op. Wat hij wél in de hand heeft, is hoe hij het gesprek aangaat, hoe hij zijn kleedkamer inricht, welke toon hij zet. ‘Als je dat onderscheid weet te maken, haal je een heleboel problemen bij jezelf weg.’
Kijk naar talent
Voor leraren die dagelijks navigeren tussen systeemdruk, volle klassen en maatschappelijke onrust klinkt dat als een vertrouwd dilemma. ‘Er zijn ontwikkelingen in het onderwijs waar je als docent niets aan kunt doen. Maar in jouw klas kun je wél iets doen. Kijk dáár dan naar.’ Hij hoopt ook dat leraren durven te kijken naar talenten van leerlingen, in plaats van iedereen op dezelfde manier te benaderen. ‘Als je iets doet wat je leuk vindt, word je er uiteindelijk ook goed in. Die overtuiging heb ik altijd gehad.’
Technologie op het veld
Voetbal is wat spelregels betreft een van de meest conservatieve sporten ter wereld, vindt Bosz. Maar achter de schermen gaat de ontwikkeling razendsnel. Spelers trainen met hartslagmeters en GPS-hesjes, voor vrijwel elke training wordt bloed afgenomen om spierschade te meten en wedstrijdbeelden zijn volledig gedigitaliseerd.
Ook een veelgebruikte toepassing: de VR-bril. ‘Als je die op hebt, sta je als het ware in het veld. Je kunt om je heen kijken, het spel stilzetten en zien: daar stond ook nog iemand vrij. Dat helpt om dingen helder te maken.’
Technologie roept soms ook vragen op. PSV experimenteerde met een ring die slaap en herstel monitort. Handig voor de staf, maar spelers kunnen het ook ervaren als een inbreuk op hun privéleven. ‘Daar heb je het met elkaar over. Zelf zie ik vooral de meerwaarde van technologie, in combinatie met gevoel en ervaring. Data helpt je om dingen inzichtelijk te maken.’
Dit artikel stond ook in De Pionier, het magazine voor onderwijsprofessionals vol inspirerende verhalen, praktische voorbeelden en ideeën die je morgen al kunt toepassen in je klas, opleiding of school. Als je nieuwsgierig bent kun je alle Pioniers hier bekijken.
Bekijk De Pionier hier